In de begeleidingskunde richten we ons graag op groei, inzicht en vooruitgang. Maar naast de heldere, vanzelfsprekende kanten van het vak zijn de kanten die we minder graag onder ogen zien even wezenlijk. In dit themanummer belichten we expliciet deze schaduwzijden – en al haar tinten grijs. In het ongemak en in de schaduw ligt vaak een waardevolle bron van leren en vernieuwing. Dat inzicht moeten we ook op de ontwikkeling van ons vakgebied toepassen. Wat zijn onze eigen faalmomenten, misstappen, taboes en morele dilemma’s? Hoe gaan wij eigenlijk zelf om met schaamte, mislukken, onzekerheid en met weerstand bieden aan wat in de schijnwerpers staat? Wanneer overschrijden we grenzen, gaan we eigenlijk een stap te ver – en wanneer vinden we dat juist nodig? Wij geloven dat juist het opzoeken van de grensvlakken en de grijstinten een belangrijke basis biedt voor professioneel leren en ontwikkelen.
Want daar waar het spannend wordt, is het de kunst om buiten het veilige kader van de individuele begeleiding de focus te verleggen naar collectiviteit en te zoeken naar de gezamenlijke moraal. Dat is nog niet zo makkelijk als je met je begeleiding onbedoeld bijdraagt aan misstanden of als je onbewust als bliksemafleider ingezet wordt. Het is de kunst (voor organisaties en leidinggevenden) schaamte aan te grijpen en zo de organisatierationaliteit te doorbreken. Dat gaat ook om aandacht voor waarden en symboliek, naast en voorbij ons meer instrumentele werk. Net zo goed is het belangrijk om ruimte te maken voor andere zienswijzen, die door dominante ideologieën in de schaduw worden gedrukt. Het appel op het individu om een oplossing te vinden, blijft dan ook bestaan.
Het delen van persoonlijke verhalen en reflecties over het omgaan met grenzen en grensoverschrijdingen in het werk van begeleider draagt bij aan bewustwording. Tegelijkertijd ligt de nadruk vaak te sterk op het individu die het beter moet doen, terwijl we falen veel meer als een gedeeld vraagstuk moeten zien. Juist een collectieve begeleidingsvorm, zoals in een moreel beraad, biedt dan uitkomst. Het samenstellen van dit nummer leerde ons het belang van collectief leren, gericht op een gedeelde morele horizon.
Met dit themanummer nodigen we uit om de schaduwzijden en grensgebieden van ons vak te verkennen. Niet om te oordelen, maar om de kracht van kwetsbaarheid te benutten. Doe je mee?
Jorren Scherpenisse & Sietske Jans-Kuperus
