Alle artikelen - Abonneer je nu!
#51
‘Vooruitgang is niet doelgericht’, zo observeert Philipp Blom in zijn Wat op het spel staat. Vooruitgang is eerder een soort van evolutionair algoritme in een kleine omgeving, een kwestie van variëren, selecteren en reproduceren, dan een uitgekiende weg naar een betere wereld. Whatever works in plaats van waardevol werk, dat is alledaagse vooruitgang. Blom analyseert dat we bij het boeken van vooruitgang op een individu-overstijgend niveau vaak aanlopen tegen vooruitgang op individueel niveau. Simpel gezegd: wat goed is voor ons als individueel consument, is vaak niet goed voor ons als wereldbewoner. En voor welk perspectief kiezen we dan? Of: welk perspectief nodigt de ons omringende wereld ons uit om te verkiezen? Onze attentie strekt al te vaak niet verder dan het hier en nu, en glipt met de regelmaat van de klok toch de minder hoogstaande hoekjes van de onmiddellijke impuls in. In deze iFilosofie presenteert onze redactie vele boeken die een eigen perspectief bieden op de klimaatcrisis. We hopen dat we de lezer helpen bij diens individuele vooruitgang, en dat we jou de richting wijzen naar een denkperspectief dat de wereld begint te omvatten. Naomi Klein stelt in het door ondergetekende verslonden On Fire: ‘We don’t have the right to demand perfection from each other. But we do have the right to expect progress.’ En dan mag die vooruitgang best weleens Moeder Aarde in het vizier hebben. Florian Jacobs (hoofdredacteur)
Gratis#50
‘Call me a truth-seeker, and I will be satisfied’, lezen we in de mooie biografie van Ray Monk over Ludwig Wittgenstein, en we weten dat het goed is. Ditmaal staan we, aan de vooravond van de Maand van de Filosofie, stil bij aanstormende waarheidszoekers. De Jonge Denkers des Vaderlands presenteren hun gedachten over het thema van dit jaar: ‘De waarde van waarheid’. En dus stuitert de ongemakkelijke actualiteit voorbij, leren we over post-truth en deepfaketechnologie, komt Orwell om de hoek kijken en definiëren en zoeken we naar hartenlust. Tussen het filosofische vraag- en antwoordspel door buigen we ons over de relatie tussen waarheid en wetenschap: Jonasz Dekkers las Het grote niets en vindt er iets van. René ten Bos zijn we wederom dankbaar voor zijn doordachte column: als deze de hersens van onze trouwe lezer niet laat kraken, krijgt niets dat voor elkaar. Tot slot voorpubliceren we uit het essay voor de Maand van de Filosofie van Alicja Gescinska. En zo speuren we onophoudelijk verder. Naar waarheid die ons ook nog eens overtuigen kan, hoe kort dan ook. Want dat is wat filosofen doen. Een laatste citaatje dan, van Thomas Nagel: ‘Philosophy cannot take refuge in reduced ambitions. It is after eternal and nonlocal truth, even though we know that is not what we are going to get.’ We weten ons misschien nu veroordeeld tot al te lokale waarheid binnen huiselijke muren, maar filosofische ambitie houdt altijd de hele wereld in gedachten. Wees waar! Florian Jacobs (hoofdredacteur)
Gratis#49
In crisistijden floreert traditioneel de filosofie. Toen de grote klassieke rijken op instorten stonden, won het stoïcijnse gedachtegoed aan eloquente aanhangers. Machiavelli en Hobbes schiepen baanbrekende politiek-filosofische gedachten in tijden van grote politieke oproer. Wittgenstein en Sartre schreven hun grote existentiële werken grotendeels in krijgsgevangenschap. Wat zou de coronacrisis voor gedachten brengen? iFilosofie vroeg denkers om hun reflectie op de crisis te geven. We leven plotsklaps allemaal in grote onzekerheid, waarin we op zoek zijn naar houding en perspectief. Wat die zaken aangaat, kunnen filosofen hun zegje doen en een toegevoegde waarde zijn te midden van de stemmen van medisch specialisten, wetenschappers, journalisten en de overheid. De reacties stroomden snel binnen. Het is dan ook een tamelijk dikke iFilosofie geworden. Dat mag wel voor een keer, dachten wij zo. Deze speciale editie is, zo hopen wij, een mooie mengeling van opbeurende en kritische gedachten, die je een tijd lang aan het denken zet. Wittgenstein benaderde zijn oorlog als volgt: ‘Dit is een vuurproef van het karakter, omdat het zoveel kracht kost de goede stemming + de energie niet te verliezen.’ Houd stand, waar je ook binnen bent. Florian Jacobs, hoofdredacteur
Gratis#48
De grote tragedieschrijver Fjodor Dostojevski kluste onder meer bij als journalist. In zijn reportages doorspekt hij aardige observaties van rumoerig Rusland met algemeen filosofische wetenswaardigheden. Zo komt hij ergens met het volgende pareltje op de proppen: ‘Ik heb trouwens altijd gevonden dat het grootste geluk hierin bestaat dat men althans weet waarom men ongelukkig is.’ In een geluksmaatschappij, waarin we volgens Dirk De Wachter zouden leven, is geen ruimte meer voor ongeluk. Maar als Dostojevski een punt heeft en ongeluk een basisvoorwaarde is voor geluk, dan bannen we met het ongeluk ook de mogelijkheidsvoorwaarden van geluk uit. Arme wij. Tessa van Rijssel las De Wachter en vertelt ons meer. Zo vluchtig als geluk is, zo bestendig is de angst. We interviewden Saskia Kalb, die openhartig vertelt over haar boek De schoonheid van angst, en werpen een blik in het nieuwste boek van Lieve Goorden, De essentie van Arendt, waarin zij waarschuwt voor ‘beangstigend normale mensen’. Misschien is geluk te moeilijk voor ons. Vreugde, dat snappen we tenminste zonder omwegen. Deze iFilosofie bevat daarom ook ‘aanstekelijk enthousiaste’ inleidingen, een ‘ontzettend grappig boek’ en een vrolijke Socrates. Gelukkig maar. Florian Jacobs, hoofdredacteur
Gratis#47 Samen uit, samen thuis
Wie bang is aangelegd, ziet overal redenen tot verontrusting. Zijn we onze horror vacui vrijwel kwijtgeraakt in de drukte van alledag, dan slaat de angst voor het onmisbare hulpje in die heisa wel toe. We hebben ons immers weten te omringen door intelligentie die ons verlicht van allerlei taakjes waar we liever geen tijd voor vrijmaken. Niets geen gedoe met ganzenveren en inktspetters: met dank aan vriend toetsenbord kan ik deze intro zo tikken. En vriend Word corrigeert de typo’s onderweg. Ideaal. Maar ja, wat als Word zelf aan het tikken slaat? Gert Jan Roskammer vertelt over de onontkoombare opkomst van kunstmatige intelligentie aan de hand van een knappe inleiding van Shelly Fan, die tevens onze cover siert. Verder treft u een hoopvol interview, overpeinzingen over de reikwijdte van wiskunde en filosofieën omtrent thuis zijn en opstand. Bovendien biedt deze iFilosofie – kom nu, we zijn niet van de straat – ook zomaar gedachten over de essentie van ons bestaan. En een ode aan eens wat vaker je mond houden. Dat is nu een aardig idee. Zwijg en lees. Florian Jacobs (hoofdredacteur)
Gratis#46 Overal en nergens
Wat is dat toch met God? Opeens is Hij weer alomtegenwoordig. Laatst debatteerden we een hele week op de ISVW over de (vermeende) dood van de beste entiteit, het aantal boeken over het belang van religie en de onuitroeibaarheid ervan is niet aan te slepen, en de paus is onverminderd populair. Ikzelf kom uit een nest van voormalige katholieken, dus wij hebben het er gewoon niet over. U kent het wel: waarover je niet kunt spreken, daarover moet je zwijgen. Maar verder: wat een gekwetter. Gelukkig houden wij van de filosofie wel van gekwetter – filosoferen is immers kwetteren op niveau – en dragen wij ons goedgebekte snaveltje bij. Marthe Kerkwijk las Ongeneeslijk religieus en raakte bijna overtuigd door de radicale theologie. Verder vertelt Thomas Heij over iemand die zich in haar eigen werk tot godin verhief: ‘Mad Madge’ Cavendish. Voor de liefhebber van ondoorgrondelijke filosofie vroegen we Mark Leegsma om enige verheldering bij een pas vertaald werk van Giorgio Agamben. En zo tjirpen we wat af, terwijl de wereld al dan niet naar de verdoemenis gaat. Eén vraag zie ik in al dat godvergeten geklets overigens maar niet opdoemen. Kan God ook zelfmoord plegen? Florian Jacobs (hoofdredacteur)
Gratis#45 Waar gaan we heen?
Nu de mussen van het dak vallen, is het misschien wel een goed moment om stil te staan bij de toekomst van de mens. Immers, je hoeft alleen maar goed om je heen te kijken (en te puffen) om te zien dat de opwarming van de aarde een feit is. In deze iFilosofie voert evolutie de boventoon, met her en der een uitstapje naar esthetiek of politiek. Ook al gaan we misschien ten onder, dan nog doen we dat immers samen en kunnen we beter iets moois voor ogen hebben dan iets lelijks. Wat voor evoluties bespreken we zoal? Om te beginnen de evolutie van seks, of liever gezegd ons denken erover. Dat die niet al te rechtlijnig verloopt, weet elke puber en ook Foucault, wiens vuistdikke geschiedenis we bespreken. We vervolgen ons kronkelige pad langszij de evolutie van onze soort, of liever gezegd ons denken erover. Want de menssoorten die we ontdekken bepalen hoe we over onszelf nadenken. Dat het met die soort van ons weleens ten einde kan lopen, is nog meer voer om over na te denken. Dat doen we aan de hand van het slotakkoord van René ten Bos’ Denkerschap: Extinctie. Dat het met de filosofie in ieder geval nog niet welletjes is, bewijzen een mooie nieuwe vertaling van Adam Smith, een ode aan ‘de Aristoteles van ZuidAmerika’ en allerlei andere mooie nieuwe filosofieboeken. Moedig voorwaarts, Florian Jacobs (hoofdredacteur)
Gratis#44 Oude Filosofie in een nieuw jasje
Ze kunnen nog zo lang dood zijn, sommige filosofen blijven springlevend. Neem nu Aristoteles: we hebben het nog over de beste man alsof hij onder de levenden is. Vertalingen, bewerkingen, verwijzingen, op hem leunende methodieken: je kunt het zo gek niet bedenken of we halen hem er wel bij. Aristoteles is van alle agora’s thuis. In deze iFilosofie zetten we twee recente vertalingen van de grote filosoof in het lentezonnetje. Ook andere oude filosofen stoffen we af. We leiden het nieuwste werk over René Descartes (van René Gude) in en we lezen waarom Bergson in de huidige klimaatproblematiek reuze van pas komt. Daarbij verliezen we de filosofen van nu niet uit het oog. René ten Bos bespreekt Agamben, en we nemen twee recente boeken van jonge politiek geëngageerde denkers onder de loep. Kortom, een iFilosofie vol filosofie. Dat zal niemand verbazen, maar dat mag ook wel een keer. Denk en zie niet om, Florian Jacobs (hoofdredacteur)
Gratis#43 De Jonge Denkers
Iemand beoordelen op haar leeftijd heb ik altijd een vorm van een vals autoriteitsargument gevonden. Wijsheid komt met de jaren, zegt men, en daar valt tegenin te brengen: zelfvoldaan gedrag, koppigheid en vooringenomenheid óók. Nee, van mij mogen er meer jonge mensen aan de macht. Ook in de filosofie. Geeft iemand blijk van nauwkeurig denkvermogen, geef haar dan een pen en een microfoon. Het gaat in ons vak om de gedachten, niet om degene die ze uitspreekt. Daarom ben ik blij dit nummer te mogen openen, dat geheel en al in het teken staat van de Jonge Denkers. Zeven filosofieleerlingen uit het voortgezet onderwijs spreken zich uit over het thema van de Maand van de Filosofie: ‘de gebrekkige mens’. De coördinator van de Jonge Denkers introduceert hen en vervolgens zijn zij zelf aan het woord: in geschrifte en in beeld. We leren de homo loserens kennen, en de imperfectie van perfectie (of is het de perfectie van imperfectie). Aan het eind van deze iFilosofie zou je haast wensen dat je gebrekkiger was. ‘Jonge mensen zijn over het algemeen onnadenkend’. bromde Homerus in zijn Odysseia. Dan kende hij de Jonge Denkers nog niet! Wees jong, hoe oud je ook bent, Florian Jacobs (hoofdredacteur)
Gratis#42 Een iFilosofie van liefde en duisternis
Sommige boeken blijven je altijd bij. Het moment dat je ze leerde kennen is als de eerste ontmoeting met een grote vriend en je keert dan ook altijd graag naar ze terug. Amos Oz’ Een verhaal van liefde en duisternis is zo’n boek voor mij. De reikwijdte, de tragiek, de culturele diepte, al die gedachtekracht: bij het lezen ervan leek dit boek even de hele wereld te vatten. Afgelopen december, vlak na Kerstmis, overleed Amos Oz. In memoriams vulden de pagina’s van de grote kranten, en nu ook iFilosofie. De – voortreffelijke – vertaler van zijn werk, Hilde Pach, is zo vriendelijk geweest om een mooi stuk over de schrijver te maken. En verder berichten we over het nieuwste in de Nederlandstalige filosofie. Jabik Veenbaas vertelt over Steven Pinkers lofzang op verlichtingsidealen. Dennis de Gruijter laat weten waarom we nu nog Husserl zouden lezen. We buigen ons over onderwijs volgens Gert Biesta, over de verhouding tussen God en ik, over het laatste boek van Zygmunt Bauman en over woorden die je liever niet dan wel ziet. Een bontgekleurde iFilosofie dus, waarvan ik hoop dat ze u niet onberoerd laat. Met een lach en een traan, Florian Jacobs (Hoofdredacteur)
Gratis
